Natuurherstel

Natuurherstel met extra aandacht voor de bodem

Het platform Bodem en Natuur is gericht op duurzaam herstel van de bodemprocessen, rekening houdend met de oorspronkelijke bodemopbouw en alle bodemeigenschappen, in samenhang met het omliggende landschap. De focus is op het herstel van de natuur op voormalige landbouwgrond door middel van verschralen en/of uitmijnen. Maar ook bij afplaggen en ontgraven zijn aanvullende maatregelen mogelijk die herstel van de bodem bespoedigen, zoals bekalken en bodemtransplantatie.

In Nederland dient de komende jaren veel natuur hersteld en ontwikkeld te worden. Zo beslaat de natuurontwikkelingsopgave 80.000 ha nieuwe natuur voor 2027. Natuurontwikkeling betreft in veel gevallen het omzetten van voormalige landbouwgrond naar natuur. Het jarenlange gebruik van de grond door de landbouw heeft geleid tot zeer ongunstige uitgangssituaties voor natuur. De ophoping en beschikbaarheid van fosfaat in de bovengrond is dan vaak de sleutelfactor. Daarom wordt vaak de voedselrijke toplaag van de bodem afgegraven. Naast voordelen zoals snelheid van realiseren en het creëren van een bijna pioniersituatie, blijken er ook nadelen aan deze ingreep te kunnen kleven. Zo zijn de kosten vaak onevenredig hoog en werd tot voor kort weinig rekening gehouden met de aardkundige waarden, de aanwezige zaadbank en (micro-) biologische aspecten van de bodem. Als het fosfaat te diep in de bodem zit, is afgraven al helemaal geen optie. Verder ligt verzuring op de loer, de buffercapaciteit van de bodem is na afplaggen immers vaak verdwenen. Met de nog immer aanwezige hoge stikstofdepositie treedt bovendien versnelde successie van pionierssoorten naar niet gewenste boom- en ruigtesoorten op. Door deze nadelige effecten lijkt er een kentering te ontstaan in de natuurontwikkeling op voormalig landbouwgrond richting toepassing van alternatieve maatregelen, waarbij natuurorganisaties samenwerken met de landbouw, bedrijven en onderzoeksinstellingen. Het in balans brengen van de bodem en de organismen daarin, in relatie tot de gewenste vegetatie bovengronds, is daarbij cruciaal. Voorbeelden van bodemvriendelijke maatregelen zijn:

  • Maaien en uitmijnen van fosfaat zijn maatregelen waarbij de bodem gespaard wordt. Bij uitmijnen wordt door het slim telen en afvoeren van het gewas (inclusief de fosfaat!) de uitgangssituatie voor natuur verbeterd.
  • Maatregelen die na afplaggen genomen kunnen worden zijn bijvoorbeeld: bekalken, steenmeel-gift, bodemtransplantatie, aanvoer “gezond” bodemateriaal en plagsel.
© 2019 Hans van den Dool